Sosyal Psikoloji

Öz-Düzenleme Teorisi: Tanım ve Stratejiler

İstediğimiz ve ihtiyacımız olan şey her zaman aynı değildir. Bu nedenle, bizim için en iyi olan kararı vermek her zaman kolay olmaz. Bu makalede öz düzenleme teorisini ve bunun karar verme sürecimizi nasıl etkilediğini inceleyeceğiz.

Öz-Düzenleme Teorisi Nedir?

Sokakta yürüdüğünüzü hayal edin. Dışarıda güzel bir gün ve egzersiz yapmak için spor salonuna gidiyorsunuz. Fırının yanından geçiyorsunuz anında, burnunuz keklerin ve kurabiyelerin tatlı aromasıyla doluyor. Pencereye bakmak için yavaşlıyorsunuz. Muazzam çikolatalı kurabiyeler lezzetli görünüyor ve gerçekten bir tane istiyorsun. Sonra doktorunun son ziyaretinde ne dediğini hatırlıyorsun: ‘Tatlıyı kısman gerekiyor! Ailenizde diyabet riski çok fazla.’ Şimdi kapının önünde duruyorsun. Bir atıştırmalık sorun olmaz, değil mi? Sadece koşu bandında ekstra koşarak halledersin. Sen ne yapardın?

Bu soruya nasıl cevap vereceğiniz öz düzenlemenize bağlıdır. Bu terim öz-düzenleme teorisi (SRT) olarak bilinen psikolojik bir teoriden gelir. SRT, düşündüğümüzü, söylediğimizi ve yaptığımızı kontrol etmemize yardımcı olan bilinçli bir kişisel yönetim sistemi olarak tanımlanabilir. Hem kısa hem de uzun vadeli durumlarda olmak istediğimiz kişi olmamıza yardımcı olur.

Öz Düzenleme Bileşenleri

Ne yapmak istediğimiz ve ne yapmanız gerektiği her zaman aynı olmayabilir. Bazen kilo vermek isteyebilirsiniz, ancak daha sonra tüm kekleri yemeye devam edersiniz. Ya da sadece yarı zamanlı çalışsanız bile pahalı bir arabayı satın alırsınız. Bu kararlar refahınızı etkiler. Diğer durumlarda, başkalarının refahını da etkileyebilirler. Örneğin bir iş arkadaşınız size sormadan işe getirdiğiniz atıştırmalıkları her yediğinde öfkelenmenin sonuçları ne olurdu? Bu durumlarda nasıl tepki verdiğiniz sadece sizi değil başka birini de etkiler.

Bunlar, seçimlerinizi nasıl düzenlediğinizi anlamanızın ve doğru olanları yapmanıza yardımcı olacak stratejilere sahip olmanın önemini gösteren iyi örneklerdir. Öz düzenlemenin dört bileşeni vardır. Bunlar:

  1. Standartlar: arzu edilen davranışın seviyesi veya kalitesi
  2. Motivasyon: standartları karşılama coşkusu
  3. İzleme: bir standardı ihlal etmeden önceki düşünceler veya eylemler; hesap verebilirlik taktikleri
  4. İrade: standartları ihlal eden dürtülerin kontrolüne yönelik iç güç

Bazı araştırmalar, kararın başarılı olması için dört bileşenin de bir kararda gerekli olduğunu öne sürerken, diğerleri birbirlerinin yerine belirli bir dereceye kadar idare edilebileceğine inanmaktadır. Örneğin, yeni kilo verme hedefiniz için çok fazla motivasyonunuz olmadığını varsayalım. Bunun sizin için en iyisi olacağını biliyorsunuz, ancak başarması da gerçekten zor. Çok fazla coşku olmamasına rağmen, muazzam bir irade var. Her çeşit lezzetli tatlıyı görebilirsiniz, ancak yine de geri çevirirsiniz çünkü sizin için kötü olduğunu bilirsiniz. Motivasyon bileşenini kaçırsanız bile, irade duygunuz bunu telafi eder.

Özdenetim Stratejileri

Şimdi öz-düzenlemenin ne olduğunu tartıştığımıza göre, ilgili farklı stratejilerden birkaçına bakalım.  Selin bir gün kendi hukuk bürosunu işletmek isteyen biridir. Selin bu uzun vadeli hedefe ulaşmak istiyorsa, hukuk fakültesindeyken buna odaklanmış olması gerekir.

Bunu yapmanın yollarından biri, kendisi için daha küçük, kısa vadeli hedefler koymak ve zamanını akıllıca yönetmektir. Eğitimi için zamanını planlar ve her ödev için belirli bir notu hedefler. Buna standart ayar denir. Selin’in aklında bir hedef vardır ve bunu başarmak için bir plan hazırlar.

Selin’in kullandığı bir başka taktik de öz sonuçlandırmadır. Bu, hedefine ulaşırsa kendisine bir ödül vermeyi veya yapmazsa bir ceza vermeyi içerir. Örneğin, Selin’in A almak istediği bir sınavı var. Hedefe ulaşırsa, küçük bir alışveriş gezisine çıkacak ulaşamazsa cumartesi günü partiye gitmeyecek.

Selin ayrıca kendi kendini düzenleme stratejisi olarak çevresel yapılanmaya da güvenmektedir. Bu, hedefine ulaştığından emin olmak için fiziksel ortamını seçmeyi veya düzenlemeyi içerir. Örneğin, Selin diğer insanlarla konuşmayı seven ve kolayca dikkati dağılan biri olsun. Sonuç olarak, eğer kütüphanede çalışacaksa özel bir oda ayırması gerektiğini bilir, böylece çalışmalarına daha kolay odaklanabilir.

Makale Özeti

Bu makalede, günlük yaşamlarımızda düşündüğümüzü, söylediğimizi ve yaptığımızı kontrol etmemize yardımcı olan bilinçli bir kişisel yönetim sistemi olan öz-düzenleme teorisi (SRT) hakkında konuştuk. Öz-düzenleme, hem kısa hem de uzun vadeli durumlarda olmak istediğimiz insanlar olmamıza yardımcı olur. Bu teoriyi oluşturan dört bileşen vardır: standartlar, motivasyon, izleme ve irade. Birlikte, bizim için en iyi olduğuna inandığımız kararlar vermemize yardımcı olurlar.


Etiketler

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Başa dön tuşu
Previous Next
Close
Test Caption
Test Description goes like this
Kapalı
Kapalı