1. Ana Sayfa
  2. Dolaşım Sistemi
  3. Kanın Bileşimi Nedir? Kan ve Plazma

Kanın Bileşimi Nedir? Kan ve Plazma

Kanın Bileşimi Nedir? Kan ve Plazma

Bu yazı, kanın oluştuğu materyalleri kapsayacaktır. Kanın katı (şekilli elemanları) ve sıvı (plazma) kısmını oluşturan bölümlerini anlatacağız ve bunların nasıl muhafaza edildiğini açıklayacağız.

Kan

Kan, vücudumuzun bazı hücrelerini, kimyasalları ve diğer maddeleri içeren bir doku türüdür. Peki kan nelerden oluşur ve nasıl korunur?

Kan

Oluşan Elemanlar

Kanımızın yaklaşık% 45’i, şekilli elemanlar dediğimiz kısımdan oluşur. Bunlara kan hücreleri denmektedir. Kanımızda bulunan farklı kan hücresi türleri vardır:

İlk tip kan hücreleri, eritrositlerdir veya yaygın olarak adlandırıldıkları şekliyle kırmızı kan hücreleri veya RBC’lerdir (red blood cell). Eritrositler, kandaki üç tip kan hücresinin en fazla sayıda olanıdır. Eritrositlerin oksijen ve karbondioksit taşıma görevi vardır. 1 mm^3 kanda yaklaşık 4,2 ila 6,2 milyon RBC vardır.

Bir diğer kan hücresi türü akyuvar olarak da bilinen, beyaz kan hücreleri (WBC, White blood cell) yani lökositlerdir. Lökositler, bakteriler ve diğer patojenlere karşı vücudu savunmada rol oynadıkları için bağışıklık sistemi ekibinin üyeleridir. 1 mm^3 kanda 5.000 ila 9.000 arasında bir yer vardır.

Tüm lökositler aynı değildir. 5 farklı WBC vardır. WBC’lerimizin çoğu nötrofillerdir ve WBC’lerin yaklaşık% 65’ini oluşturur. Lenfositler WBC’lerin% 25’ini oluşturur ve monositler yaklaşık% 5’ini oluşturur. Kanda küçük miktarlarda eozinofil ve bazofil de bulunur ve sırasıyla tüm lökositlerin % 4 ve% 1’ini oluşturur.

3 kan hücresi türünün sonuncusu trombositlerdir. Bunlar aynı zamanda kan hücrelerinin en küçüğüdür. Trombositler, bir kan damarı hasar gördüğünde kanamayı durdurmaya yardımcı olmak için vücutta çalışır. 1 mm^3 kanda 140.000 ila 340.000 trombositimiz var.

Plazma

Kanımızın diğer % 55’i plazmadan oluşmaktadır. Plazma, kanın sıvı kısmıdır. Bu kısım sıvı olduğundan, muhtemelen plazmadaki ana bileşenin su olduğunu anlamışsınızdır. Su, plazmanın yaklaşık % 90’ını oluşturur. Peki, plazmanın diğer % 10’unda ne var?

Proteinler plazmanın yaklaşık % 8’ini oluşturur. Plazmada 4 farklı tipte protein vardır. % 57 ile plazma proteinlerinin en fazla olanı albüminlerdir. Kan hacminin korunmasına yardımcı olmaktan sorumludur. Globulinler başka bir plazma proteinidir. Plazmadaki proteinlerin %38’ini oluştururlar ve WBC’lerle (lökositlerle) birlikte çalışırlar. % 4 fibrinojen ve % 1 protrombin, son 2 plazma proteinidir ve pıhtılaşma sürecine yardımcı olurlar.

Kan plazmasının en küçük kısmı, çeşitli katılardan oluşur. Bunlar plazmanın kalan % 3’ünü oluşturur. Plazmada bulacağınız bazı katılar iyonlar veya potasyum, sodyum ve kalsiyum gibi elektrolitlerdir. Plazmada glikoz, amino asitler ve lipitler gibi vücudun ihtiyaç duyduğu çeşitli besinler ve üre, ürik asit ve kreatinin gibi metabolizmadan kaynaklanan atık ürünler de bulunur. Oksijen ve karbondioksit de plazmada bulunan kan gazlarıdır. Katıların sonuncusu hormonlardır. Vücuttaki çeşitli bezler tarafından salınan çok çeşitli hormonlar kan plazmasında taşınmaktadır.

Kan Düzenleme

Kan hücrelerimizin yapması gereken tüm işlerle birlikte, bir noktada yenilenmeleri ve eski hücrelerin kandan uzaklaştırılması gerekmektedir.

Hematopoez adı verilen bir süreçle yeni kan hücreleri oluşturulur. Bu işlem, uyluk ve kol kemiğimiz gibi vücudumuzun uzun kemiklerinde bulunan kırmızı kemik iliğinde gerçekleşir. Bu süreç vücudumuzda sürekli gerçekleşmez. Bunun yerine, kanda her zaman doğru sayıda RBC (eritrosit) olmasını sağlamak için bir dizi kontrol mekanizması vardır.

Kanımız vücudumuzda dolaşırken dalaktan geçer. Dalak kan dolaşımından eski veya hasarlı kırmızı kan hücrelerini yıkmaktan sorumludur. RBC’ler parçalarına ayrılır ve yeni RBC’ler yapmak için geri dönüştürülür. Vücudun organlarına oksijen taşınmasından RBC’lerin sorumlu olduğunu hatırlayalım. Kandan daha fazla RBC çıkarıldıkça hücrelere giden oksijen miktarı azalır. Böbrekler oksijen seviyelerinde bir düşüş tespit ettiğinde, kırmızı kemik iliğini daha fazla kırmızı kan hücresi üretmesi ve kana koyması için tetikleyen eritropoietin hormonunu salgılarlar. Oksijen seviyeleri normale döndüğünde, eritropoietin artık salınmaz ve artık RBC’ler yapılmaz.

Şimdi plazmanın nasıl muhafaza edildiğine bakalım; plazma hacmi de böbrekler tarafından korunur. Böbrekler, atıkları gidermek için kanı filtrelemekten sorumludur. Bunu yaparken, belirli bir dengenin korunduğundan emin olmak için kandaki su ve elektrolitlerin yanı sıra diğer katıların miktarını da değerlendirir. Su seviyelerinin çok düşük olduğu bir dengesizlik varsa, böbrekler plazmanın katı kısımlarından daha fazlasını atacak ve mümkün olduğunca fazla su tutacaktır. Bu, derişik idrarın açığa çıkmasıyla sonuçlanır ve daha fazla su içmek için işarettir. Öte yandan katılara göre plazma fazla ise daha fazla su atılacak ve katı maddeler kanda kalacaktır.

Makale Özeti

Kan, vücutta hücreleri ve diğer katıları taşıyan sıvı bir dokudur. Kanın % 45’ini kan hücreleri oluşturur. Kan hücreleri; kırmızı kan hücreleri veya RBC’ler olarak da adlandırılan eritrositleri, beyaz kan hücreleri veya WBC’ler olarak da adlandırılan lökositleri ve trombositleri içermektedir.

Diğer % 55lik plazma kısmı ise esas olarak sudan oluşan kanın sıvı kısmıdır. Plazma ayrıca albüminler, globulinler, fibrinojen ve protrombin proteinlerini içerir. Plazmada bulunan diğer katılar arasında elektrolitler, besinler, atıklar ve hormonlar bulunur. Dalak eski veya hasarlı eritrositleri yıkar. Kırmızı kemik iliği, RBC üretimini tetiklemek için böbrekler tarafından salınan eritropoietine yanıt olarak kırmızı kan hücreleri üretir.  Plazma hacmi, elektrolitler ve su belirli bir denge içinde tutulması böbrekler tarafından sağlanır.

İlgili Akademik Makaleler:

  1. Düzce Üniversitesi Sağlık Uygulama Ve Araştırma Merkezi’nde Kan Ve Kan Bileşenlerinin Kliniklere Göre Kullanımlarının Değerlendirilmesi
  2. Kan ve Kan Bileşenleri ile Bulaşan Enfeksiyon Etkenleri ve Nükleik Asit Amplifikasyon Test (NAT) Yönteminin Önemi
  3. HEMOVİJİLANSDA GÖZ ARDI ETTİĞİMİZ BİR HALKA: KAN VE KAN BİLEŞENLERİNİN HASTANE İÇERİSİNDE TAŞIMASINDA GÖREVLİ PERSONELLER
  4. Kan Transfüzyonu Komplikasyonları
Yorum Yap

Yorum Yap